Modernisering
Modernisering
Wat een ouderwets woord: modernisering. Past dat nog wel in deze tijd denk je dan. Jawel, het is het kernbegrip van de Sociale Werkvoorziening op dit moment. En het is heus een hot item, om maar es woorden van deze tijd te gebruiken. De afgelopen decennia heeft de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) altijd een speciale plek gehad in ons sociale bestel. Begrijpelijk en zeker ook passend bij een land dat zegt op te komen voor de zwakkeren in de samenleving. Toch heeft Staatssecretaris Aboutaleb laten weten dat hij de regeling ingrijpend wil wijzigen. Weer een voorbeeld van “linkse” dadendrang?
Om dat te beoordelen moeten we terug in de tijd. De WSW heeft biedt als voorziening al sinds mensenheugenis beschermde werkplekken voor hen die het op de reguliere arbeidsmarkt niet redden. In eerste aanleg met name mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking, de laatste jaren ook meer en meer mensen met een psychische of psycho-sociale (arbeids-) handicap. Voor generaties was en is de Sociale Werkvoorziening een vanzelfsprekendheid geworden. Heuse instituten die een verzameling van bedrijven bestieren. Soms gericht op eenvoudig handwerk, maar ook heuse productiebedrijven met machineparken waar een gemiddeld metaalbedrijf of drukkerij jaloers op zouden zijn. En dat alles kost geld, natuurlijk. De gemiddelde kosten zijn een slordige 24.000 euro per arbeidsplaats (niveau 2007) en dat is dan ook de bijdrage die gemeenten voor hun SW-bedrijf ontvangen van het Rijk. De geschiedenis leert ons dat verreweg de meeste SW-bedrijven daarmee niet uit komen. Er moest dus geld bij en daarvoor moesten de gemeenten in de buidel tasten. Gevolg: toenemende druk op de SW-bedrijven om efficiënter te werken en meer geld "uit de markt te halen". Dat was (kort door de bocht) het credo van de jaren '90. Gelukkig groeide daarna het besef dat niet de bedrijfeconomische rentabiliteit maar de mens centraal zou moeten staan. En dus noemden de SW-bedrijven zich daarna "mensontwikkelbedrijven". Niet langer perspectiefloze banen binnen de muren van de SW, maar streven naar persoonlijke ontwikkeling en doorstroming naar "de markt" moesten het criterium voor succes worden.
Deze ontwikkeling kwam niet geheel autonoom tot stand, maar werd gevoed door het besef dat onder druk van de stijgende (sociale) lasten mensen zo veel mogelijk "normaal" aan het werk moeten. Er kwam een nieuwe bijstandswet (WWB), de WAO werd vervangen door de WIA en marktpartijen werden ingeschakeld om toeleiding en bemiddeling naar werk te professionaliseren (SUWI). En wat gebeurde er met de WSW? Weliswaar werd het fenomeen Begeleid Werken ingevoerd (plaatsing van WSW-ers op de reguliere markt met ondersteunende begeleiding), maar dat werd lang door weinigen, en ook niet door het gros van de SW-bedrijven, serieus genomen. Het bleef nog lang stil.
Tot de modernisering kwam! Invoering van een Persoonsgebonden Budget binnen de SW, cliëntenparticipatie, strakkere richtlijnen voor de wachtlijst, loskoppeling van de budgetten van de persoon en nog een aantal elementen. Dit alles niet langer onder regie van de SW-bedrijven, maar onder regie van de Gemeenten. Eindelijk de mogelijkheid om een eind te maken aan de duale doelstellingen van het gemiddelde SW-bedrijf: rendabele bedrijfsvoering én zoveel mogelijk mensen toeleiden naar werk BUITEN de SW. De discussies binnen SW-bedrijven en gemeenten hierover zijn momenteel in volle gang. Het laat zich nog slecht voorspellen of het gewenste effect: meer beweging van binnen naar buiten gerealiseerd zal worden. Alles hangt af van de keuzes die de gemeenteraden hierin moeten maken. We kunnen slechts hopen dat deze volksvertegenwoodigers zich goed zullen informeren over de voor- en nadelen van deze belangrijke keuze.
Aboutaleb wil hierop niet wachten en heeft inmiddels laten weten dat de mosernisering slechts een tussenstap is. Er zullen ingrijpender maatregelen volgen die de regeling WSW meer in lijn zal brengen met de reeds gewijzigde wetten. En het doel daarvan is duidelijk: meer mensen regulier aan het werk en beschutte plekken slechts voor diegenen die ook echt niet anders kunnen. Een voorbeeld van “linkse” dadendrang? Ik denk het niet. Het is eerder een te lang uitgestelde discussie die recht doet aan de ingewikkelde positie van SW-bedrijven en die gemeenten in staat stellen meer integraal beleid te voeren. Sterker nog: ik hoop dat alle gemeenten in Nederland haast maken met de modernisering. Voor je het weet ben je ouderwets bezig!
